ကျွန်တော်တိုမြန်မာနိုင်ငံသားတွေရဲ့နေ့စဉ်ဘဝတွေမှာ ပါဝင်လာတဲ့ ဒီဂျစ်တယ်ဝန်ဆောင်မှု ၇ ခု
⚠️ First published in 2019. Some figures may be outdated.
လူမှုကှနျရကျထဲမှာ နထေိုငျပွီဆိုတာနဲ့ အငျတာနကျနှင့ျ ကငျးလို့မရတော့ပါဘူး။ ဒါ့အပွငျ အငျတာနကျသုံးစှဲသူတှဟောလညျး တနေ့ထကျ တနေ့ပိုပိုမြားပွားလာပါသေးတယျခငျဗြာ။ ၂၀၁၈ ခုနှဈ စဈတမျးအရ မွနျမာနိုငျငံမှာဆိုရငျ အငျတာနကျသုံးစှဲသူပေါငျး ၁၈ သနျးအထိဖွဈလာခဲ့ပါတယျ။
အဲ့လိုသုံးစှဲသူတှတေိုးလာနဲ့အတူ မွနျမာနိုငျငံမှာနထေိုငျသူတှရေဲ့ လူမှုနထေိုငျမှုတှကေလညျး တိုးတတျပွောငျးလဲလာခဲ့ပါတယျ။ ပွောရမယျဆိုရငျ အဲ့ဒီဝနျဆောငျမှုတှေ က အထူးအဆနျးတော့လညျးမဟုတျပါဘူး။ အဲ့ဒီထဲက တဈခြို့ဝနျဆောငျမှုတှကေ ကမ်ဘာကွီးရဲ့ အစိတျအပိုငျးတဈခုဆီကနပေါဝငျနပွေီး ကြှနျတောျအခုပွောပွမဲ့ နညျးပညာကုမ်ပဏီတှကေတော့ လှနျခဲ့တဲ့ နှဈအနညျးငယျက အသုံးပွုလာခဲ့ပွီး ကြှနျတောျတို့ရဲ့ နေ့စဉျဘဝတှမှော ကြှနျတောျတို့တောငျ သတိမထားမိပဲ ပါဝငျလာခဲ့တဲ့ ကုမ်ပဏီတှအေကွောငျးပဲဖွဈပါတယျခငျဗြာ…
ကြှနျတောျတိုမွနျမာနိုငျငံသားတှရေဲ့နေ့စဉျဘဝတှမှော ပါဝငျလာတဲ့ ဒီဂစြျတယျဝနျဆောငျမှု ၇ ခု
Netflix
ပထမဦးဆုံး ကမ်ဘာကြောျ Netflix အကွောငျးကနစေခငြျပါတယျ။ မွနျမာနိုငျငံအပါအဝငျ နိုငျငံပေါငျး ၁၃၀ ကို ဇနျနဝါရီလ ၂၀၁၆ ခုနှဈကနစေပွီးတော့ တိုးခြဲ့ဝငျရောကျလာခဲ့တာပဲဖွဈပါတယျ။ လုပျငနျးလိုငျစငျကန့ျသတျခကြျကွောင့ျ ရုပျရှငျကားတှနေဲ့ တီဗှီအစီစဉျတှကွေည့ျမယျဆိုရငျတော့ နိုငျငံအလိုကျကှဲပွားမှုရှိပါတယျခငျဗြာ။ မွနျမာနိုငျငံအတှကျကိုေတာ့ ဒီမှာကွည့ျလို့ရပါတယျ ခငျဗြာ။ Finder.com မှာရှာကွည့ျလိုကျရငျတော့ လကျရှိမွနျမာနိုငျငံမှာ တီဗှီရှိုးပေါငျး ၂၀၀ ကြောျ နှင့ျ ရုပျရှငျဇာတျကားပေါငျး ၅၀၀ ကြောျ ကွည့ျရှှုလို့ရနပွေီဖွဈပွီး အမရေိကနျမှာတော့ တီဗှီရှှိုးပေါငျး ၁၀၀၀ ကြောျနှင့ျ ရုပျရှငျကားပေါငျး ၄၅၀၀ ကြောျထိကွည့ျရှှုလို့ရနတောကိုတှေ့ရမှာပါ။
Wave Money
Wave Money ကိုတော့ ၂၀၁၆ ခုနှဈမှာစတငျမိတျဆကျခဲ့တာဖွဈပွီး ဆကျသှယျရေးအောျပရတောတယျလီနော နဲ့ ရိုးမဘဏျတို့က ဖကျစပျလုပျကိုငျနတောပဲဖွဈပါတယျ။ လကျရှိ အသုံးပွုသူပေါငျး ၁.၃ သနျးကြောျရှိပွီး မွနျမာနိုငျငံအနှံ့ဆိုငျခှဲပေါငျး ၂၅၀၀၀ ကြောျအထိရှိနပွေီပဲဖွဈပါတယျ။ ဘဏျမရှိမွို့နယျတောျတောျမြားမြားမှာ ဖုနျးနံပါတျလေးတဈခုရှိရုံနဲ့ ငှလှေှဲလို့ရတဲ့ wave money ကိုတှငျတှငျကယြျ အသုံးပွုလာကွပွီပဲဖွဈပါတယျခငျဗြာ။ ပွီးခဲ့တဲ့နှဈသတငျးတှအေရ တဈနှဈထကျတဈနှဈ အမွတျအစှနျးတှေ ပိုပိုတိုးလာတယျလို့လညျးသိရပါတယျခငျဗြ ။ wave money ရဲ့ ပွိုငျဖကျတှအေနနေဲ့ wave money အပွငျ True Money နှင့ျ Ooredoo ရဲ့ M- Pitesan တို့အပါဝငျ မိုဘိုငျးလျဖုနျးထဲကနေ ငှလှေှဲလို့ရတဲ့ ဝနျဆောငျမှုတှအေဖွဈ လကျရှိ အသုံးပွုနကွေတယျလို့လညျး သိရပါတယျခငျဗြာ။
Iflix
နောကျတဈခုအနနေဲ့ Asian Netflix လို့တငျစားခေါျကွတဲ့ Iflix အကွောငျးဖွဈပါတယျ။ Iflix အနနေဲ့ ဗီဒီယိုရုပျရှငျကားတှကေို ကွည့ျရှှုသူအမြားကိုစှဲဆောငျထားတဲ့ မလေးရှားကုမ်ပဏီတဈခု လညျး ဖွဈပါတယျ။ မွနျမာနိုငျငံမှာ ၂၀၁၇ မတျလမှာစတငျမိတျဆကျခဲ့တာဖွဈပွီး လကျရှိနိုငျငံပေါငျး ၂၈ နိုငျငံမှာသုံးစှဲနတောတော့ကွာပါပွီ။ ဈေးကှကျဖွန့ျခြိတဲ့နရောမှာ အငျအားစိုကျမှုကောငျးတာကွောင့ျ မွနျမာနိုငျငံမှာတော့ ထငျထားတာထကျပိုပွီး နရောရလာခဲ့ပါတယျ ။ Iflix အနနေဲ့ ဆကျသှယျရေးအောျပရတော MPT , Telenor နှင့ျ Ooredoo တို့ဖွင့ျလညျး ပါတနာအဖွင့ျ လုပျကိုငျနတောပဲဖွဈပါတယျ ။ တယျလီနောကတော့ Broadband plan ဝယျတဲ့ customer တှကေို အပိုကွေးပေးစရာမလိုဘဲ Iflix unlimited access ပေးလေ့ရှိပါတယျ။ နောကျတဈခုအားသာခကြျကတော့ မွနျမာနိုငျငံရဲ့ Retail လောကဆရာတဈဆူဖွဈတဲ့ City Mart ဆိုငျခှဲတှမှောပါ Iflix အတှကျငှပေေးခြလေို့ရတာပါပဲ။ အဲ့ဒါအပွငျ တခွားနညျးလမျးအနနေဲ့ KBZ Pay ၊ Visa Card Master Card တို့ အပွငျ G&G မှာ ငှပေေးခြလေို့ရအောငျ လုပျဆောငျထားတာကိုလညျး တှေ့ရပါသေးတယျခငျဗြာ။
Grab
Grad Taxi ကတော့ စငျ်ကာပူနိုငျငံအခွစေိုကျ ကုမ်ပဏီဖွဈပွီး အာရှတှငျး နိုငျငံတှဖွေဈတဲ့ မလေးရှား ၊ အငျဒိုနီးရှား ၊ ဖိလဈပိုငျ ၊ ဗီယမျနမျ ၊ ထိုငျး ၊ ကမ်ဘောဒီးယား တို့မှာရှိနပွေီး မွနျမာနိုငျငံမှာတော့ ၂၀၁၇ မတျလကနစေတငျခဲ့တာပဲဖွဈပါတယျ။ စတငျဝငျရောကျလာစမှာတော့ Grab နဲ့အပွိုငျဆိုငျကုမ်ပဏီတှရှေိခဲ့ပမေယ့ျ ၂၀၁၈ ဧပွီလလောကျကစပွီး ဆရာတဈဆူဖွဈလာပါတယျ။ ထူးခွားတဲ့ ပရိုမိုးရှငျးတှကွေောင့ျ ရနျကုနျမွို့နသေူတှေ တဖွညျးဖွညျးအသုံးမြားလာရုံမကပဲ သုံးစှဲသူတှရေဲ့ ပွောဆိုခကြျအရတော့ ဈေးနှုနျးအနညျးငယျကွီးပမေယ့ျ ပရိုမိုးရှငျးတှကွေောင့ျ အဆငျပွတေယျလို့ တော့ သိရပါတယျ။ ဝနျဆောငျမှုအသဈမြားနှင့ျ Grab ၂၀၁၈ ခုနှဈ ဖေောျဝါရီလကနစေပွီး ကုမ်ပဏီမြားအတှကျ Grab Corporate ဝနျဆောငျမှုကို စတငျခဲ့ပါတယျ။ အဲ့ဒါအပွငျ မန်တလေးမှာလညျး မလေ ၂၀၁၈ မှာစပွီး မိတျဆကျခဲ့ပါတယျ။ အဲ့ဒီ့နောကျမှာတော့ Grab Pay Service နှင့ျ Grab Share Service တို့ကိုမိတျဆကျခဲ့ပါတယျ။
Youtube
Youtuber အကွောငျးကိုတော့ အထူးတလညျမိတျဆကျပေးစရာမလိုဘူးလို့ထငျပါတယျခငျဗြာ။ ရုပျရှငျဇာတျကားတှေ သီခငြျးတှကေို ကွည့ျလို့ရတဲ့ လူကွိုကျမြားတဲ့ ၁၄နှဈသကျတမျးရှိဝကျဘျဆိုကျတဈခုဖွဈပါတယျ ။ ၂၀၁၈ ခုနှဈ Netflix ဖွင့ျပူပေါငျးပွီးတော့ ကမ်ဘာပေါျမှာရှိတဲ့ အငျတာနကျသုံးစှဲသူတှရေဲ့ ၄ ပုံ ၁ ပုံကို စှဲဆောငျနိုငျခဲ့ပါတယျ။ မွနျမာနိုငျငံသားတှေ အကွည့ျအမြားဆုံး လိုငျးတှကေတော့ DVB TV News, Eleven Broadcasting and 7 days TVတို့ဖွဈပွီးတော့ ကွည့ျရှုသူသနျးပေါငျး ၄၅၀ နဲ့ လညျပတျနတောပဲဖွဈပါတယျ။
Viber
Wechat Line Whatsapp တို့နညျးတူ Viber ကလညျး ကြှနျတောျတို့နဲ့ အရမျး စိမျးမနတေဲ့ လူမှုကှနျရကျသုံး app တဈခုပဲဖွဈပါတယျ။ Viber ကို Rakuten ဆိုတဲ့ဂပြနျ ကုမ်ပဏီကဖနျတီးထားတာဖွဈပွီး မွနျမာနိုငျငံမှာ လူကွိုကျမြားတယျဆိုတာကတော့ ရှငျးပွနစေရာ မလိုတော့ပါဘူး။ တကမ်ဘာလုံးအတိုငျးတာ အနနေဲ့ သုံးစှဲသူပေါငျး ၁ ဘီလီယံ ကြောျရှိနပွေီ ဖွဈပွီး မွနျမာတနိုငျငံလုံး အတိုငျးအတာ အနဖွေင့ျ သုံးစှဲသူ ၁၈ သနျး ထိရှိနပေါတယျခငျဗြာ။ ကြှနျတောျတို့မွနျမာနိုငျငံမှာ Viber က ဘာလို့အဲ့လောကျတှငျတှငျကယြျကယြျ သုံးနကေလြဲဆိုတော့ Rakuten ရဲ့ Head of Business Development ဖွဈတဲ့ Anubhav Nayyar ရဲ့ “glocalize” ဆိုတဲ့ စကားကိုပဲ ပွနျပွောရမှာဖွဈပါတယျ။ Anubhav ရဲ့ ပွောကွားခကြျအရ Viber အနနေဲ့ မွနျမာနိုငျငံရှိ အဖှဲ့အစညျးတောျတောျမြားမြား စီးပှားရေးဆိုငျရာအဖှဲ့အစညျးမြား နှင့ျ သာမက တယျလီကှနျးကုမ်ပဏီမြား သတငျးမီဒီယာမြားလညျး ပူပေါငျးလုပျကိုငျနတေယျလို့ သိရပါတယျခငျဗြာ။ အဲ့ဒါအပွငျ မွနျမာနိုငျငံရဲ့ နာမညျကွီးသရုပျဆောငျမြားနှင့ျလညျး ကွောျငွာခဲ့ပါသေးတယျ။ ထူးခွားခကြျအနနေဲ့ မွနျမာနိုငျငံမှာရှိတဲ့ လူငယျတှကွေားမှာ ခတျေစားနတေဲ့ စကားလုံးတှကေို sticker အနနေဲ့ ဖနျတီးထားတာပဲဖွဈပါတယျခငျဗြာ။
နောကျဆုံးအနနေဲ့ ကမ်ဘာ့နာမညျကွီး လူမှုကှနျရကျ Facebook အကွောငျးပွောခငြျပါတယျခငျဗြာ။ ကြှနျတောျတို့နေ့စဉျဘဝမှာ မပါမဖွဈဖွဈလာတဲ့ ဒီဂစြျတယျနညျးပညာတဈခုလို့ပဲ ဆိုရမှာပါ။ တဈလတဈလ အသုံးပွုသူ ၂.၂၃ ဘီလီယံအထိရှိနပွေီး မွနျမာနိုငျငံတှငျး သုံးစှဲသူ ၂၄ သနျးကြောျထိရှိနပေါတယျ။ Facebook ရဲ့ Function အမြိုးမြိုးကွောင့ျအပွောငျးလဲမြားစှာ ဖွဈပေါျခဲ့ရုံမြှမက လူတောျတောျမြားမြားရဲ့ဘဝမှာလညျး မပါမဖွဈဖွဈလာခဲ့ပါတယျ။ လှနျခဲ့တဲ့ ၅ နှဈကစပွီး မွနျမာနိုငျငံမှာ အငျတာနကျသုံးစှဲသူတိုငျး Facebook သုံးတဲ့သူပဲဖွဈနသေလားလို့တောငျ မိုဘိုငျးလျအငျတာနကျ သုံးစှဲသူဈေးကှကျမှာ အငွငျးပှားစရာတဈခုဖွဈလာပါတယျ ။ မိုဘိုငျးလျအငျတာနကျသုံးစှဲသူတှဟော သူတို့အငျတာနကျသုံးနတေယျလို့မတှေးမိတော့ပဲ Facebook Youtube ဒါမှမဟုတျ Viber သုံးနတေယျလို့ တှေးမိတဲ့အထိ လူမှုကှနျရကျတှရေဲ့ လှှမျးမိုးမှုအောကျကို ရောကျလာခဲ့ပါတယျ။ ခုနောကျပိုငျးမှာဆိုရငျ မွနျမာနိုငျငံရဲ့ အဓိကကတြဲ့နရောတဈခုမှာ ပါဝငျလာပါတယျ ။ ဥပမာ တဈခြို့ကုမ်ပဏီတှဆေိုရငျ ကုမ်ပဏီရဲ့ ကိုယျပိုငျဝကျဆိုကျထကျ Facebook Page တှဖေနျတီးဖို့ကိုပိုပွီး အာရုံစိုကျလာကွပါတယျ။ ကြှနျတောျတို့မွနျမာနိုငျငံမှာ အငျတာနကျရဲ့ မကြျနှာစာအဖွဈမွငျတှေ့နရေတဲ့ Facebook ရဲ့ တနေ့ထကျတခွား ပိုပိုတိုးလာတဲ့ဝနျဆောငျမှုတှကွေောင့ျ အငျတာနကျအသုံးပွုသူတှရေဲ့ အငျတာနကျအသုံးစရိတျတှကေလညျး အရငျကထကျပိုကုနျလာပါတယျ။ သို့ပမေယ့ျလညျး အငျတာနကျက ကြှနျတောျတို့ရဲ့ ဆကျသှယျရေး နေ့စဉျအထောကျအပံ့ အဖွဈသာကမ အစားအသောကျမှာတဲ့နရော ဒါမှမဟုတျ အလုပျရှာတဲ့ နရောတှမှောပါ မရှိမဖွဈပါလာပါတယျ။ အဲ့ဒါတှအေပွငျ မိုဘိုငျးဖုနျးတှကေလညျး ဒီဂစြျတယျဝနျဆောငျမှုတှေ မြားပွားလာစတေဲ့ အဓိကအခကြျဖွဈလာနပေါပွီခငျဗြာ။ နောကျဆိုရငျတော့ အငျတာနကျဝနျဆောငျမှုပေးတဲ့ ကုမ်ပဏီတှမြေားပွားလာမှာဖွဈပွီး အသဈအသဈသော ဒီဂစြျတယျ ဝနျဆောငျမှုတှေ အငျတာနကျသုံးပစ်စညျးတှလေညျး တိုးပှားလာမှာ အမှနျပဲဖွဈပါတယျ။ word
Anna is a journalist specializing in Myanmar's media landscape, digital rights, and internet freedom. She has closely followed the military junta's systematic censorship of online information since the 2021 coup.